| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 17 maja 1926, Szopienice (obecnie Katowice) |
| Śmierć | 11 września 2005, Berlin |
| Zawód | tłumacz literatury polskiej na język niemiecki; poeta |
| Edukacja i praca | |
| Wykształcenie | matura; germanistyka i slawistyka, Humboldt-Universität zu Berlin |
| Zatrudnienie | redaktor w Aufbau-Verlag (do 1955); tłumacz |
| Tłumaczone nazwiska | |
| Wybrane osoby | Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid, Tadeusz Różewicz |
| Ordery i nagrody | |
| Ordery | Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP (1998); Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi RFN (1997) |
| Wybrane nagrody | ZAiKS (1967); Nagroda im. S. I. Witkiewicza (1986); Polski PEN Club (1994); Hans Sahl (2000); doktorat honoris causa UWr (2001) |
Henryk Bereska urodził się w robotniczej rodzinie na Śląsku. Był harcerzem we wrześniu 1939 roku, a w 1944 trafił do służby w Luftwaffe i później do niewoli amerykańskiej.
Życiorys i wykształcenie
Pozostając po wojnie na terenie Niemiec, odmówił współpracy z Służbą Bezpieczeństwa i przekroczył zieloną granicę do Niemiec, gdzie początkowo pracował jako niewykwalifikowany robotnik rolny. Po utworzeniu Niemieckiej Republiki Demokratycznej osiadł w Berlinie Wschodnim. Ukończył tam maturę, a następnie studiował germanistykę i slawistykę na Uniwersytecie Humboldta.
Po studiach podjął pracę redaktora w wydawnictwie Aufbau-Verlag i pracował tam do 1955 roku. Jego mieszkanie w Berlinie miało okna wychodzące na Mur Berliński; gdy okna zostały zamurowane, nadal słyszał strzały oddawane do osób próbujących ucieczki na Zachód.
Praca tłumacza, twórczość i życie prywatne
W domku letniskowym w Kolbergu (gmina Heidesee na Łużycach Dolnych) prowadził pracę translatoryczną z dala od ścisłego centrum. Tam tłumaczył teksty z języka polskiego, pisał wiersze i polityczne aforyzmy.
Spisał ręcznie swoje tłumaczenia; jego żona, Gilda, przepisywała je na maszynie. W ciągu życia przełożył ponad 200 książek, w tym utwory takich autorów jak Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid i Tadeusz Różewicz.
Nagrody, odznaczenia i działalność
Otrzymał między innymi Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1997) oraz Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998). Był laureatem nagród: ZAiKS dla tłumaczy (1967), nagrody im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1986), nagrody Polskiego PEN Clubu (1994) i nagrody literackiej im. Hansa Sahla (2000).
Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Niemieckich oraz niemieckiego PEN Clubu. W 2001 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego, a w 2005 został laureatem pierwszej edycji nagrody Transatlantyk przyznanej przez Instytut Książki.
Film dokumentalny i upamiętnienie
Bereska był jednym z bohaterów filmu dokumentalnego Kolumbowie w kolorze Feldgrau (reż. Paweł Woldan, Włodzimierz Filipek, 2000), który opowiada o losach Polaków wcielonych do Wehrmachtu podczas II wojny światowej. Film pokazuje fragment jego doświadczeń z okresu wojny.
Z okazji setnej rocznicy jego urodzin, 17 maja 2026 roku, zaplanowano w Słubicach i we Frankfurcie nad Odrą cykl wydarzeń „W nurcie słów”, obejmujący rejsy literackim statkiem po Odrze, spektakl teatralny oraz otwarcie wystawy poświęconej jubilatowi.
