| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Hans Bellmer |
| Data urodzenia | 13 marca 1902 |
| Miejsce urodzenia | Katowice |
| Data śmierci | 23 lutego 1975 |
| Miejsce śmierci | Paryż |
| Zawód | malarz, rzeźbiarz, grafik |
| Znany z | seria „Lalka” |
| Wykształcenie | Wyższa Szkoła Techniczna w Berlinie (od 1923) |
| Ruch | surrealizm |
| Partnerka | Unica Zürn (1954–1970) |
| Miejsce pochówku | Père-Lachaise, Paryż |
Hans Bellmer był autorem prowokacyjnych prac rzeźbiarskich i fotograficznych, rozpoznawalnych przede wszystkim dzięki serii lalek — figurom o ludzkiej wielkości konstruowanym i aranżowanym w niekonwencjonalny sposób. Jego twórczość przyciągnęła uwagę środowisk surrealistycznych i wywołała silne reakcje już przed II wojną światową.
Życiorys i początki twórczości
Urodził się w Katowicach i dorastał w tym mieście; rodzinny dom znajdował się przy ulicy Adama Mickiewicza 10, a później mieszkał w kamienicy przy obecnej ulicy Tadeusza Kościuszki 47. Był synem inżyniera Hansa Johanna Bellmera i Marii Donnerstag. W 1923 roku rozpoczął studia w berlińskiej Wyższej Szkole Technicznej.
W latach trzydziestych stworzył serię prac znaną jako „Lalka” — to cykl rzeźb i fotografii przedstawiających lalki o pozornej „naturalnej” wielkości, często zdeformowane i ustawione w prowokujących pozach. Prace interpretuje się jako reakcję na ówczesny kult „perfekcyjnego ciała” w Niemczech.
Przeprowadzka do Paryża, wojna i dalsza twórczość
Po dojściu nazistów do władzy jego prace zostały uznane za zdegenerowane. W 1938 opuścił Berlin i przeniósł się do Paryża, gdzie włączył się w środowisko surrealistów. Pierwsza seria lalek pojawiła się w 1935 roku w formie fotografii w czasopiśmie Minotaure, a kolejna w 1938 roku ilustrowała wiersze Paula Éluarda w magazynie Messages.
W czasie II wojny światowej pomagał ruchowi oporu, między innymi produkując fałszywe paszporty. Został uwięziony w obozie Camp des Milles w Aix-en-Provence i spędził tam większość wojny. Po wojnie pozostał w Paryżu, porzucił tworzenie lalek i skoncentrował się na erotycznych rysunkach i fotografii. Był aktywny zawodowo do lat sześćdziesiątych XX wieku. W 1954 roku poznał Unicę Zürn, która była jego partnerką aż do jej samobójstwa w 1970 roku. Zmarł w Paryżu w 1975 roku i został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise.
Seria „Lalka” — publikacje i odbiór
Pierwotna seria „Lalek” zaistniała jako cykl fotografii zatytułowany „Wariacje na temat montowania rozczłonkowanej małolatki” i ukazała się w 1935 roku. W 1938 Bellmer anonimowo wydał książkę Die Puppe, zawierającą dziesięć czarno-białych fotografii lalki zaaranżowanych jako tableaux vivants.
Druga seria zdjęć pełniła funkcję ilustracji do tekstów Paula Éluarda. Już przed wojną prace Bellmera wzbudzały kontrowersje i przyciągały uwagę krytyków oraz artystów związanych z surrealizmem.
Upamiętnienia, wystawy i inspiracje w Polsce
W Katowicach znajdowały się ślady upamiętnienia artysty: na fasadzie kamienicy przy ul. T. Kościuszki 47 umieszczono w 2008 roku tablicę pamiątkową. W tym budynku od 2012 do 2021 roku mieścił się Dział Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic.
W Polsce pierwsza wystawa prac Bellmera odbyła się w 1996 roku podczas Festiwalu Ars Cameralis. W setną rocznicę urodzin artysty Muzeum Śląskie zorganizowało na przełomie 2002 i 2003 roku wystawę fotografii i grafik z kolekcji Jean-Marie i Doriane Bihl-Bellmer. W 2015 roku w Muzeum Historii Katowic pokazano czasową wystawę Bellmer/Visat. W Katowicach funkcjonowała też kawiarnia Bellmer Cafe do 2017 roku, a twórczość artysty zainspirowała kilka spektakli i performansów, między innymi sztukę Tomasza Mana z 2009 roku oraz projekty SUKA OFF i Teatru A Part. Na fasadzie kamienicy przy Ehrenfelsstraße 8a w Berlinie umieszczono tablicę upamiętniającą Bellmera.
