| Dane | |
|---|---|
| Urodzenie | 1 października 1882, Królewska Huta (obecnie Chorzów) |
| Zgon | 19 grudnia 1946, Katowice |
| Rola | Działaczka narodowa i oświatowa |
| Działalność | |
| Organizacje | Czytelnie dla Kobiet; Towarzystwa Polek (m.in. Załęże, Brynów, Załęska Hałda, Ligota) |
| Aktywność | Ruch kobiecy i akcje plebiscytowe na Górnym Śląsku |
| Odznaczenia | |
| Ordery | Medal Niepodległości (1933) |
Franciszka Ciemięgowa pochodziła z rodziny robotniczej w Królewskiej Hucie i już od młodości angażowała się w działalność społeczną. Zyskała rozgłos jako organizatorka czytelni i inicjatorka lokalnych towarzystw kobiecych, które wzmacniały polską świadomość na Górnym Śląsku.
Jak zaczynała działalność społeczna?
W 1898 roku rozpoczęła działalność społeczną. Ukończyła szkołę powszechną w Królewskiej Hucie, ale nie miała możliwości dalszego formalnego kształcenia, dlatego uczyła się samodzielnie, korzystając zwłaszcza z polskich bibliotek lokalnych. W 1900 roku współzakładała Towarzystwo Kobiet w Bytomiu, którego oficjalnym celem było wzajemne kształcenie i prowadzenie czytelni.
Jak prowadziła pracę oświatową i organizacyjną?
Po ślubie w 1900 roku przeniosła się z mężem do Załęża i rozwijała tam działalność oświatową. W 1903 roku współzałożyła i przez wiele lat kierowała Czytelnią dla Kobiet w Katowicach. W 1906 roku powstała czytelnia w Załężu, która stała się początkiem lokalnego ruchu kobiecego i Towarzystwa Polek w tej dzielnicy.
Na zebraniach organizowanych przez nią i jej środowisko wygłaszano pogadanki z historii i literatury polskiej oraz śpiewano pieśni patriotyczne. Władze pruskie stosowały wobec niej represje: przeprowadzano rewizje, nakładano grzywny i wytaczano jej procesy sądowe.
Jaką rolę odegrała w ruchu plebiscytowym i międzywojennym?
Była jedną z głównych organizatorek wieców przed I wojną światową, które gromadziły rzesze Polaków z regionu. W kampanii plebiscytowej działała w strukturach Polskiego Komisariatu Plebiscytowego; uczestniczyła w kursie w Krakowie i pracowała jako referentka Sekcji Kobiecej, jeżdżąc po miejscowościach Górnego Śląska.
W 1918 roku założyła Towarzystwo Polek w Załężu i przez rok je przewodniczyła. Później inicjowała zakładanie podobnych towarzystw w Brynowie, Załęskiej Hałdzie, Ligocie oraz współtworzyła organizację w Piekarach. W 1922 roku była współzałożycielką Związku Towarzystw Polek w województwie śląskim i zasiadała w jego zarządzie głównym do 1927 roku. W okresie międzywojennym pracowała także w Polskim Czerwonym Krzyżu i w 1930 roku kandydowała do Sejmu Śląskiego z listy Narodowego Chrześcijańskiego Bloku Gospodarczego.
Co się stało podczas II wojny światowej i po niej?
Na początku II wojny światowej, po ataku Niemiec we wrześniu 1939 roku, jako jedna z aktywnych działaczek polskich opuściła Górny Śląsk i wyjechała do Generalnego Gubernatorstwa. Powrót do Katowic nastąpił po zakończeniu działań wojennych. Zmarła 19 grudnia 1946 roku w Katowicach.
Jakie było życie prywatne i jakie otrzymała wyróżnienia?
W 1900 roku wyszła za mąż za Henryka Ciemięgę, poetę ludowego i działacza kulturalnego na Górnym Śląsku. Miała dzieci. W 1933 roku otrzymała Medal Niepodległości za zasługi dla sprawy polskiej.
